Do pomyślnego rozwoju i osiągnięcia sukcesu w świecie biznesu niezbędny jest wybór odpowiedniego modelu struktury organizacyjnej. Wdrożenie konkretnego rozwiązania może pomóc przedsiębiorstwu osiągnąć przewagę nad konkurencją. W tym artykule przyjrzymy się rodzajom schematów organizacyjnych w firmach, a także podpowiemy, jaki schemat organizacyjny może być najkorzystniejszy w danych uwarunkowaniach.
Spis treści
Struktura organizacyjna – definicja
W pierwszej kolejności warto odpowiedzieć na pytanie, czym tak właściwie jest struktura organizacji. Najprościej mówiąc, jest to układ stanowisk oraz jednostek organizacyjnych w firmie określający role, zakres obowiązków i powiązania między pracownikami. Przyjęta struktura decyduje o tym, kto podejmuje decyzje, kto wykonuje zadania, kto je nadzoruje oraz jak przebiega przepływ informacji. Model ten stanowi podstawę hierarchii, dzięki której możliwe jest sprawne zarządzanie, planowanie pracy i kontrola realizacji celów. Poprawnie zaprojektowana struktura ułatwia organizację procesów wewnętrznych, takich jak obieg dokumentów, akceptacja wniosków czy podział odpowiedzialności między działami. Zasadniczymi elementami typowej struktury organizacyjnej firmy są: regulamin organizacyjny, opis stanowisk pracy, a także schemat organizacji.
Klasyczny podział struktur organizacyjnych
Skoro już wiemy, co to jest struktura organizacyjna, możemy przejść do kolejnego zagadnienia. Zajmijmy się zatem omówieniem poszczególnych typów schematów organizacji przedsiębiorstw. Struktury organizacji w sposób najprostszy można podzielić na dwie główne kategorie: klasyczne i nowoczesne. Wśród tych pierwszych wyróżnia się kilka podtypów, które różnią się m.in. sposobem podziału ról i odpowiedzialności. Poniżej przedstawiamy ich krótki przegląd.
Struktura liniowa – klasyczny model hierarchiczny
To najprostszy i najbardziej hierarchiczny typ schematu organizacyjnego w przedsiębiorstwie. W tym przypadku pracownik podlega tylko jednemu kierownikowi, a linie autorytetu są wyraźnie określone. Ten model często stosowany jest w mniejszych firmach lub organizacjach z jasnym podziałem zadań. Zalety tego rozwiązania to m.in. prosty i ściśle określony zakres władzy i odpowiedzialności oraz możliwość szybkiej reakcji na zmiany systemu. Z kolei wady liniowej struktury organizacyjnej to np. silna centralizacja władzy, mała elastyczność kierownictwa i możliwość otrzymywania przez pracowników sprzecznych poleceń.
Struktura funkcjonalna – podział według specjalizacji
Charakteryzuje się tworzeniem działów kierowanych przez ekspertów w danej dziedzinie. W tym przypadku pracownik może podlegać więcej niż jednemu kierownikowi, a każdy przełożony wydaje mu polecenia tylko z obszaru, za który jest odpowiedzialny. Zalety funkcjonalnej struktury organizacyjnej to np. efektywny sposób wykorzystania posiadanych zasobów, łatwość sprawowania kontroli i nadzoru oraz klarowność ścieżki awansu. Potencjalnymi wadami są m.in. spory kompetencyjne między specjalistami i wydłużenie czasu trwania procedur.
Struktura dywizjonalna (oddziałowa) – fokus na produkt, rynek lub klienta
W tym modelu firma jest podzielona na półautonomiczne jednostki (dywizje), które są odpowiedzialne za własny wynik finansowy. Każda dywizja może odpowiadać za konkretny produkt, działać w określonym obszarze geograficznym lub na danym rynku produktowym. To umożliwia przedsiębiorstwom lepsze dopasowanie się do potrzeb i warunków poszczególnych rynków.
Struktura macierzowa – podwójne podporządkowanie
Kolejnym przykładem struktury organizacyjnej w firmie jest struktura macierzowa. Ten schemat łączy elementy modeli funkcjonalnych i projektowych. Pracownicy mogą mieć więcej niż jednego przełożonego – np. kierownika działu i lidera projektu.
Struktura płaska – minimum hierarchii, maksimum elastyczności
Jest to model, w którym ogranicza się liczbę poziomów zarządzania, a zespół pracuje w mniej sformalizowanej hierarchii. Płaska struktura organizacyjna najlepiej sprawdza się w mniejszych firmach czy start-upach, gdzie szybkość reakcji i bliskie relacje między pracownikami są kluczowe dla sukcesu.
Struktura smukła – wiele szczebli zarządzania
Struktura smukła, nazywana też hierarchiczną lub wertykalną, charakteryzuje się większą liczbą poziomów zarządzania. Jednocześnie na każdym poziomie znajduje się mniej pracowników, przez co menedżerowie mają mniej podwładnych.
Nowoczesne i hybrydowe struktury organizacji
Poza wyżej wymienionymi i pokrótce opisanymi strukturami organizacji firmy przedsiębiorstwa stosują również inne sposoby podziału między poszczególnymi jednostkami: sieciowe, wirtualne, fraktalne, hybrydowe czy chociażby struktury holdingowe.
Jaka struktura organizacyjna jest najlepsza?
Dobór optymalnego typu schematu organizacyjnego zależy od wielu czynników. Najważniejsze z nich to:
- charakter działalności – rożne rozwiązania sprawdzają się w różnych branżach,
- skala funkcjonowania firmy, a więc ilość pracowników, wielkość zespołów, liczba poszczególnych działów oraz obszar działania,
- cele strategiczne – organizacje nastawione na innowacje i rozwój wymagają zazwyczaj większej elastyczności niż firmy skoncentrowane na efektywności operacyjnej i standaryzacji procesów,
- kultura organizacyjna – struktura powinna być spójna z wartościami, stylem komunikacji i systemem zarządzania, które funkcjonują w konkretnej firmie,
- zasoby ludzkie i kompetencje – tak, aby przyjęty model organizacyjny najlepiej wykorzystywał talenty, specjalizacje i potencjał rozwojowy pracowników,
- przyjęte standardy branżowe dotyczące struktur organizacyjnych.
Wdrażanie nowej struktury wymaga czasu i planu działania. Z całą pewnością wybór modelu organizacyjnego powinien być przemyślany i oparty na realnych potrzebach firmy – a nie na gotowych schematach. Dzięki temu struktura staje się nie tylko narzędziem porządkującym firm, ale też czynnikiem wpływającym na efektywność, jakość zarządzania i szybkość reagowania na zmiany.
