Każdy przedsiębiorca, który chce skutecznie zarządzać swoim biznesem, powinien rozumieć rolę kosztów zmiennych w kontrolowaniu wydatków i planowaniu strategii operacyjnej. Skrupulatnie prowadzona analiza wydawanych środków pozwala na optymalizację finansów firmy i podejmowanie świadomych decyzji dotyczących jej rozwoju.
Spis treści
Koszt zmienny – definicja
Koszty zmienne to wydatki, których wysokość zależna jest od stopnia aktywności operacyjnej przedsiębiorstwa. Są dynamicznie – rosną lub maleją, co związane jest z poziomem produkcji, czy też działalności firmy.
Jakie są rodzaje kosztów zmiennych?
Koszty zmienne nie są jednorodne – można je podzielić na kilka rodzajów. Poszczególne typy zależne są od sposobu, w jaki reagują na zmiany operacyjne.
- koszty zmienne proporcjonalne – zmieniają się dokładnie w takim samym stopniu, jak zmienia się poziom działalności. Gdy np. produkcja wzrasta o 20%, a koszty proporcjonalnie wzrastają o analogiczną wartość.
- koszty zmienne progresywne, rosną szybciej, niż wzrasta produkcja – mogą być związane ze wzrostem produkcji i np. potrzebą wynajęcia dodatkowych maszyn lub powierzchni magazynowych,
- degresywne – jednostkowy koszt zmienny zmniejsza się wraz ze wzrostem produkcji, co jest związane z wykorzystaniem zasobów, jak np. niższa cena jednostkowa materiałów przy zakupie hurtowym czy rozłożenie kosztów transportu na większą liczbę wysyłek w jednym kursie,
- regresywne – koszt spada mimo wzrostu produkcji. Do tego typu sytuacji dochodzi rzadko, zazwyczaj jest to krótkotrwałe zjawisko, które może wynikać np. z dużych promocji, dotacji lub zaawansowanej automatyzacji.
Koszty zmienne – przykłady
Żeby dokładnie zobrazować, czym są wydatki zmienne, należy podać przykłady. Warto nadmienić, że zależne są one od branży. Przeciętne koszty zmienne mogą obejmować:
- materiały i surowce,
- wynagrodzenie akordowe – roboczogodziny, prowizje,
- koszty eksploatacji, energii, gazu,
- transport i dostawę,
- marketing.
Jednocześnie w tych obszarach koszty mogą być też stałe, np. opłaty przesyłowe, utrzymanie linii dostaw mimo braku jej pełnego wykorzystania czy abonamenty na działania marketingowe.
Rachunek kosztów zmiennych
Wyliczanie kosztów zmiennych umożliwia precyzyjne monitorowanie tego, jak zmieniają się łączne koszty wytwarzania w zależności od poziomu produkcji. Jest to również ważny element przy ustalaniu marży zysku. Proces ten zaczyna się od szczegółowej analizy wszystkich wydatków, które są bezpośrednio powiązane z produkcją – takich jak zużycie materiałów, energii czy wynagrodzenia osób zaangażowanych w proces wytwórczy. Kolejnym etapem jest przypisanie konkretnej wartości do każdej z tych składowych w przeliczeniu na jedną jednostkę produktu. Tego typu system kalkulacji może dać informację o rentowności produktu.
Koszty zmienne wzór – jak obliczyć tego typu wydatki?
Aby z kolei obliczyć jednostkowy koszt zmienny, wystarczy:
Analiza kosztów zmiennych
Robiąc rachunek kosztów zmiennych, przedsiębiorca może ocenić efektywność produkcji i kontrolować poziom wydatków, a także podejmować w sposób świadomy decyzje inwestycyjne. Analiza kosztów zmiennych jest niezbędna do ustalenia strategii handlowej i opracowania planu rozwoju firmy. Stała kontrola kosztów zmiennych pozwala rozpoznawać najbardziej kosztowne etapy produkcji lub działalności firmy, a także optymalizować koszty operacyjne.
Dużym błędem młodych przedsiębiorców jest brak systematycznego monitorowania zmiennych i uznanie, że wszystkie wydatki będą stale na tym samym poziomie. Kontrolując koszty zmienne, można lepiej planować budżet przedsiębiorstwa i jest się bardziej przygotowanym na różne scenariusze sprzedaży. Stwarza to także możliwości do tego, by przygotować strategię cenową w oparciu o koszt zmienny jednostkowy.
Trzeba pamiętać, że zarządzanie kosztami zmiennymi nie jest jednorazowym działaniem, wymaga regularnego zaangażowania i systematycznej aktualizacji danych. Im lepiej osoby zarządzające biznesem znają strukturę wydatków, tym łatwiej im reagować na zmiany rynkowe, negocjować warunki z dostawcami czy podejmować trafne decyzje operacyjne.
